شهید دکتر علی اردشیر لاریجانی (۱۳ خرداد ۱۳۳۶ –۲۶ اسفند ۱۴۰۴)از چهرههای برجسته و چندوجهی تاریخ معاصر ایران است که تلفیق ژرفاندیشی فلسفی با کارآمدی در عرصههای کلان مدیریتی و سیاسی، وجه ممیزه اصلی کارنامه درخشان اوست. مسیر زندگی این اندیشمند متعهد، از دامان علم و فلسفه تا اوج مسئولیتهای اجرایی کشور و سرانجام تا آسمان شهادت امتداد یافت و نمایشی تمامعیار از پیوند ناگسستنی علم، عمل و عشق به آرمانهای انقلاب اسلامی بود.
تولد و خاستگاه خانوادگی
شهید دکتر علی لاریجانی در سیزدهمین روز خرداد ماه سال ۱۳۳۶ هجری شمسی در شهر نجف اشرف عراق به دنیا آمد.هرچند محل تولد ایشان ممکن است این تصور را ایجاد کند که اصالتاً عراقی هستند، اما خاندان لاریجانی ریشه در منطقه لاریجان آمل دارند.پدر ایشان، مرحوم آیتالله العظمی میرزا هاشم آملی، از مراجع عظام تقلید بود که برای تحصیل در حوزه علمیه به نجف سفر کرده بود.این خانواده علمی و مذهبی، فرزندانی برجسته تحویل جامعه داد که از جمله آنها میتوان به برادر ایشان، آیتالله صادق آملی لاریجانی (رئیس سابق قوه قضائیه) اشاره کرد.
مسیر علمی و تحصیلی
دوران ابتدایی تحصیلات خود را در مدرسه ادیب و دوره متوسطه را در دبیرستان صدر شهر قم به پایان رساند.سپس با پشتکار و استعداد فراوان، در رشته ریاضی و علوم کامپیوتر در دانشگاه صنعتی شریف پذیرفته شد و موفق به اخذ مدرک کارشناسی با رتبه اول از این دانشگاه گردید. اما عطش علمی او به این حوزه ختم نشد و با روی آوردن به فلسفه، در دانشگاه تهران به تحصیل در این رشته پرداخت و مدارک کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی فلسفه را از این دانشگاه اخذ نمود.حاصل این مسیر علمی، عضویت در هیأت علمی دانشگاه تهران و تدریس فلسفه در این مرکز معتبر علمی است.
ایشان همچنین از شاگردان برجسته استاد شهید مرتضی مطهری بودند و افتخار دامادی ایشان را نیز داشتند؛ همسر شهید لاریجانی، سرکار خانم فریده مطهری، دختر استاد شهید است.
حیات علمی و تدریس فلسفه سیاسی
حضور مؤثر ایشان در کلاسهای درس فلسفه سیاسی در دانشگاه تهران، همواره یکی از درخشانترین حلقههای پیوند میان نسل جوان دانشگاهی و اندیشه سیاسی عمیق بوده است. در این جلسات علمی، دکتر لاریجانی با نگاهی نقادانه و روشنگرانه به کندوکاو نسبت دشوار سنت و مدرنیته پرداخته و با بهرهگیری از رهیافتهای فلسفه غرب، به ویژه نظام فکری ایمانوئل کانت، به تبیین ابعاد حکمرانی و عقلانیت سیاسی میپرداختند. این رویکرد تلفیقی، کلاس را به محفلی برای گفتوگوهای عمیق و اثرگذار تبدیل میساخت.
در کنار تدریس، ایشان به تولید علم نیز اهتمام ویژهای داشتند و آثار وزینی در حوزه فلسفه غرب به نگارش درآوردند. از جمله تألیفات ارزشمند ایشان میتوان به کتابهای «متافیزیک و علوم دقیقه در فلسفه کانت»(انتشارات امیرکبیر)، «روش ریاضی در فلسفه کانت»و «شهود و قضایای تألیفی ماتقدم در فلسفه کانت»اشاره کرد که هر یک گواهی بر احاطه تخصصی ایشان بر فلسفه نقادی کانت است.افزون بر این، ایشان کتاب «دولت مدرن؛ پیمانی با مردم»و بیش از ۱۵مقاله پژوهشی در موضوعات مختلف از جمله فلسفه ریاضیات و فلسفه سیاسی به نگارش درآوردهاند که نشان میدهد دغدغه فلسفی ایشان هرگز در برج عاج نظریهپردازی محض محصور نمانده است.
کارنامه درخشان اجرایی و مدیریتی
شهید لاریجانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، فعالیت اجرایی خود را با رایزنی استاد شهید مطهری در سازمان صدا و سیما آغاز کرد.در سال ۱۳۶۱ و در بحبوحه دفاع مقدس، به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست و تا سال ۱۳۷۱، مسئولیتهای معاونت سپاه و جانشینی ستاد کل سپاه را بر عهده داشت.
تجربه مدیریتی ایشان با تصدی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (از ۲۰ مرداد ۱۳۷۱ تا ۲۶ بهمن ۱۳۷۲) ادامه یافت.سپس در سال ۱۳۷۲ با حکم مقام معظم رهبری، به عنوان رئیس سازمان صدا و سیما منصوب شدند و تا سال ۱۳۸۳، به مدت یک دهه، این سازمان را با رویکردی نوین مدیریت کردند.در این دوره، تحولی چشمگیر در ابعاد کمی و کیفی رسانه ملی رخ داد که مورد تأکید و تحسین مقام معظم رهبری قرار گرفت.
شهید لاریجانی در شهریور ۱۳۸۴، با حکم رئیسجمهور وقت، به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شد و هدایت پرونده هستهای کشور را با نظریه «مقاومت هوشمندانه» و «همگرایی منطقهای» بر عهده گرفت. اوج حضور اجرایی ایشان، اما در جایگاه ریاست مجلس شورای اسلامی رقم خورد. ایشان در سال ۱۳۸۴ به عنوان نماینده مردم قم وارد مجلس هشتم شد و از سال ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۹، به مدت سه دوره پیاپی (مجالس هشتم، نهم و دهم) و در مجموع ۱۲سال، ریاست قوه مقننه را بر عهده داشت.
در سال ۱۴۰۴، ایشان بار دیگر به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شدند و در این جایگاه، در خط مقدم تصمیمگیریهای راهبردی کشور قرار داشتند.
شهادت
سرانجام این مسیر پرافتخار علمی و مدیریتی، در واقعهای جانسوز به اوج خود رسید. شهید دکتر علی لاریجانی، در ۲۶اسفند ماه ۱۴۰۴، در جریان جنگ رمضان و در یک حمله هوایی رژیم صهیونیستی به تهران، همراه با جمعی از محافظان و یکی از فرزندان خود، به درجه رفیع شهادت نائل آمد.شورای عالی امنیت ملی و دیگر نهادهای کشور با صدور بیانیههایی، شهادت ایشان را که همواره آرزوی دیرینهاش بود، تسلیت گفتند و از ایشان به عنوان «بنده صالح خدا» یاد کردند.
بدینسان، زندگی شهید دکتر علی لاریجانی، از کلاسهای درس فلسفه در دانشگاه تا ریاست بر عالیترین نهادهای اجرایی و تقنینی کشور، و سرانجام تا شهادت در راه آرمانهای والای انقلاب اسلامی، به تمامی، روایتی است از پیوند ناگسستنی علم، عمل و عشق؛ میراثی که برای همیشه در حافظه تاریخی این مرز و بوم ماندگار خواهد بود.